WBdP-onderzoek:
spuitvrije bufferzone rondom de natuur is noodzakelijk
[28-apr-2026] Onderzoek van Werkgroep Behoud de Peel toont aan dat een spuitvrije zone van 2000 meter nodig is om de influx van pesticiden drastisch te verlagen en de natuurwaarden van De Groote Peel effectiever te beschermen. Deze zone overlapt met de bestaande hydrologische bufferzone van 2000 meter, wat kansen biedt voor een integrale aanpak. De studie is uitgevoerd naar aanleiding van de uitspraak van de Raad van State van 2 april 2025, waarin wordt opgeroepen tot een passende beoordeling van pesticidengebruik en aanvullend onderzoek naar verspreiding en ecologische impact. Dit onderzoek levert daarvoor concrete, veldgebaseerde inzichten.
Veldonderzoek
Langs een 3,7 km lang transect (onderzoekslijn) door De Groote Peel zijn 30 eikenbladmonsters verzameld en geanalyseerd door Eurofins op 690 pesticiden, om de relatie te bepalen tussen pesticidenconcentraties in eikenblad enerzijds en afstand tot de akkers in het agrarisch gebied anderzijds. Er werden 55 pesticiden aangetroffen in de Groote Peel, vrijwel allen te relateren aan akkerbouw; in hoge concentraties nabij de akker en in lagere concentraties in het centrum van het natuurgebied.
De pesticiden vertonen te onderscheiden verspreidingsprofielen:
Lokaal verspreidingsprofiel:
Voorbeeld: propamocarb.HCl; sterk afnemend in
concentratie vanaf de akker.
Regionaal verspreidingsprofiel:
Voorbeeld: prosulfocarb; vrij constante concentraties
over het hele transect door cumulatieve emissies uit
een groter landbouwgebied.
Gemengd verspreidingsprofiel (lokaal + regionaal):
Voorbeeld: fluopyram en phthalimide (afbraakproduct
van folpet); hoge concentraties nabij de akkers, verder
op hele transect meetbaar in lagere concentraties.
Conclusies
De cijfers zijn gebaseerd op een éénmalig onderzoek in een veldsituatie en de uitkomst is beïnvloed door verschillende variabelen (het weer, landschap en teeltkeus).
- Na 500 meter van de akker is het totaalgehalte pesticiden ca 90% afgenomen (t.o.v. de concentratie aan de rand van de akker). Na 2000 meter van de akker is het totaalgehalte pesticiden verder afgenomen tot ca 94%.
- Op alle meetpunten langs het transect worden 19 tot 30 pesticiden gemeten, ook in het centrum van de Peel met 20 pesticiden.
- Een aantal van de gevonden pesticiden is verboden.
- Verschillende van de gevonden pesticiden worden door het RIVM als ‘zeer zorgwekkende stoffen’ aangemerkt, waaronder PFAS-achtige pesticiden; deze breken nauwelijks af.
Aanbevelingen aan de overheid
- Stel een spuitvrije en extensief beheerde bufferzone van 2000 meter vast rond De Groote Peel, overlappend met de bestaande hydrologische bufferzone van 2000 meter. Hiermee wordt het voorzorgprincipe in acht genomen. Dit sluit ook aan bij voorzorgscenario’s van het Planbureau voor de Leefomgeving zoals beschreven in ‘Op zoek naar een nieuwe balans tussen landbouw en natuur in 2050’: “extensief grondgebruik in zones van 2000 meter rond Natura 2000-gebieden, nabij intensieve landbouw”.
- Verbied het gebruik van de “zeer zorgwekkende” en de PFAS-achtige stoffen.
- Investeer in aanvullend verspreidings- en ecotoxicologisch onderzoek, zodat bufferzones juridisch onderbouwd en handhaafbaar worden.
Onderzoek ondersteunt juridisch traject
Op 2 april 2025 heeft de Raad van State bevestigd dat het gebruik van pesticiden nabij Natura 2000- gebieden vergunningplichtig is indien niet met 100% zekerheid kan worden uitgesloten dat de kwaliteit van het natuurgebied door het gebruik van pesticiden verslechtert. Voor het gebruik van pesticiden moet dan een vergunningstraject worden doorlopen middels een passende beoordeling.
Mede o.b.v.het onderzoeksrapport van de Werkgroep uit 2025 zijn via handhavingsverzoeken de provincies Limburg en Noord-Brabant verzocht om op te treden tegen het gebruik van pesticiden bij de teelt van “intensieve teelten” (o.a. siergewassen en aardappels) in de nabije omgeving van de Peelgebieden. De provincies Limburg en Noord-Brabant hebben naar aanleiding van deze handhavingsverzoeken inmiddels tientallen overtredingen geconstateerd. Middels deze handhavingsverzoeken blijft de werkgroep druk uitoefenen op de overheden om haar wettelijke taak om de natuur te beschermen uit te voeren.
Werkgroep Behoud de Peel roept de overheid op om nu regie te nemen en te zorgen voor effectieve bescherming van De Groote Peel en andere Natura 2000-gebieden.
Onderzoeksrapport
De volledige publicatie van “Onderzoek naar de verspreiding van pesticiden in De Groote Peel, Een eerste aanzet voor de bepaling van bufferzones“, is te vinden op de website van Werkgroep Behoud de Peel.
Speciaal woord van dank
Werkgroep Behoud de Peel is een vrijwilligersorganisatie, die de jarenlange inzet voor het behoud van het waardevolle Peelgebied alleen kan volhouden dank zij de steun van talrijke supporters en donateurs. Voor dit specifieke onderzoek naar pesticiden in de Peel gaat onze speciale dank uit naar Advocaat van de Aarde die dit onderzoek mede mogelijk heeft gemaakt.
